'Lá chắn thép' bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - Bài 1 Văn hóa là nền tảng, 'hệ miễn dịch' của tư tưởng

Bài 1: Văn hóa là nền tảng, là “hệ miễn dịch” của tư tưởng

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 đã nhấn mạnh thông điệp “Văn hóa là bản sắc của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất”. Đây không chỉ là lời hiệu triệu mà còn là sự tiếp nối tinh thần của các Nghị quyết Trung ương về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Đặc biệt, sự ra đời của các chủ trương lớn gần đây, tiêu biểu là định hướng phát triển văn hóa gắn liền với bảo vệ nền tảng tư tưởng, đã tạo ra một bước ngoặt trong tư duy chiến lược, coi văn hóa là một mặt trận bảo vệ Đảng từ sớm, từ xa.

Nhận diện “sức mạnh”

Nhìn lại lịch sử, ngay từ bản Đề cương về Văn hóa Việt Nam (1943), Đảng ta đã xác định văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa). Sau hơn 80 năm, trước yêu cầu của kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đánh dấu một bước chuyển mình mang tính lịch sử về tư duy. Nghị quyết không chỉ kế thừa tinh thần “Văn hóa còn thì dân tộc còn” của Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, mà còn nâng tầm văn hóa thành “nguồn lực nội sinh quan trọng nhất” – “sức mạnh mềm” để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tiến sỹ Nguyễn Việt Hùng, nguyên Trưởng khoa Xây dựng Đảng, Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Đảng ta luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Trong thời kỳ đổi mới, chúng ta xác định đổi mới toàn diện nhưng văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị. Sức mạnh văn hóa chính là sức mạnh nhân văn đã giúp dân tộc ta chiến thắng các thế lực đế quốc hùng mạnh. Việc Nghị quyết 80 xác lập văn hóa là nguồn lực nội sinh để bảo vệ Đảng từ sớm, từ xa chính là sự đúc kết từ thực tiễn ấy.

Giáo sư, Tiến sỹ Võ Văn Sen, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị quyết 80 là sự cụ thể hóa các bước đi để văn hóa không còn là khái niệm trừu tượng. Chúng ta đã từng xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nhưng Nghị quyết 80 đã đi sâu và giải quyết vấn đề cụ thể hơn. Nghị quyết xác định rõ những gì cần làm để phát huy văn hóa trong phát triển xã hội, trong lãnh đạo và đặc biệt là củng cố, phát triển Đảng.

Tiến sỹ Vũ Ngọc Hoa, Phó Giám đốc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Đây là bước tiến lớn trong tư duy phát triển của Đảng ta. Khi văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh sẽ tạo ra sức mạnh từ bên trong thông qua những con người có bản lĩnh, đạo đức và kỷ cương. Đó chính là nền tảng bảo vệ Đảng từ sớm, từ xa bởi sự suy thoái thường bắt đầu từ sự lệch chuẩn văn hóa.

Điểm đột phá chính là việc xác định văn hóa không còn ở thế “đối ứng” thụ động, mà trở thành lực lượng chủ đạo trong việc định hình hệ giá trị con người Việt Nam hiện đại. Các chuyên gia đều cho rằng, việc thực thi Nghị quyết này là giải pháp căn cơ để củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua việc xác lập đạo đức cách mạng, kỷ cương và lòng tự hào dân tộc làm “vũ khí” chống mọi biểu hiện suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Bảo vệ Đảng từ “gốc” lòng dân

Các cuộc điều tra xã hội gần đây cho thấy, niềm tin của nhân dân vào Đảng không chỉ đến từ những con số tăng trưởng GDP mà chủ yếu đến từ hành vi văn hóa của cán bộ, đảng viên. Nghị quyết 80-NQ/TW đã nhìn nhận trực diện vấn đề này khi xác định văn hóa trong Đảng là hạt nhân để lan tỏa văn hóa xã hội.

Theo Tiến sỹ Vũ Ngọc Hoa, Phó Giám đốc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh trong xã hội hiện đại, người dân không chỉ quan tâm đến tăng trưởng mà còn nhìn vào việc sự liêm chính, gần dân, nói đi đôi với làm của đội ngũ cán bộ. Chỉ cần một hành vi thiếu chuẩn mực, quan liêu hoặc vô cảm của cán bộ cơ sở cũng có thể tạo kẽ hở để các thế lực thủ địch xuyên tạc hình ảnh của Đảng và Nhà nước.

Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc thực thi Nghị quyết 80-NQ/TW tại cơ sở giúp hình thành nên một nếp sinh hoạt chính trị mới, nơi văn hóa đối thoại trở thành “cầu nối” vững chắc giữa ý Đảng và lòng dân.

Ông Lê Văn Minh, Bí thư Đảng ủy phường Diên Hồng chia sẻ: “Chúng tôi luôn tâm niệm phải phát huy vai trò của người đứng đầu trong việc thấm nhuần quan điểm “sát dân, gần dân”. Văn hóa đối thoại không chỉ diễn ra tại các hội nghị mà còn thông qua các hoạt động phong trào tại 38 khu phố, lãnh đạo kịp thời gặp gỡ, trao đổi để nắm bắt tâm tư, giải quyết trực tiếp những bức xúc của người dân”.

Cùng quan điểm đề cao tính trực diện trong “văn hóa đối thoại” ở cơ sở, ông Huỳnh Gia Giang, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Bàn Cờ khẳng định: “Chúng tôi không ngại đối thoại. Thông qua lắng nghe ý kiến, dù là góp ý chân tình hay phản ánh gay gắt, chính quyền sẽ có sự nghiêm túc tiếp thu để tìm tiếng nói chung. Đối thoại là kênh thông tin hai chiều giúp truyền tải chủ trương của Đảng đến dân và nghe ngược lại những phản hồi từ thực tế để có cách giải quyết phù hợp, tránh để kiến nghị của dân trở nên vượt cấp hoặc bị đùn đẩy”.

Để bảo vệ Đảng từ “gốc” lòng dân, theo Giáo sư Võ Văn Sen thì việc xây dựng “văn hóa trọng sĩ” và “văn hóa liêm chính” là yêu cầu cấp thiết. Đây chính là lớp “giáp sắt” bảo vệ cán bộ trước sự cám dỗ và sự tấn công tư tưởng của các thế lực thù địch.

Những vụ đại án tham nhũng bị phanh phui trong thời gian qua, một mặt gây đau xót, nhưng mặt khác lại là một quá trình “thanh lọc văn hóa” cần thiết. Việc xử lý cán bộ vi phạm không chỉ là thực thi pháp luật, mà còn là để lập lại trật tự văn hóa chính trị - văn hóa liêm chính.

Theo Tiến sỹ Vũ Ngọc Hoa, hiện nay việc xây dựng “văn hóa trọng sĩ” và “văn hóa liêm chính” trong Đảng có ý nghĩa gần như quyết định đối với việc củng cố niềm tin xã hội. Muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng thì trước hết phải xây dựng được đội ngũ cán bộ có đạo đức trách nhiệm và có uy tín xã hội. Nếu “trọng sĩ” bảo vệ Đảng bằng trí tuệ thì “liêm chính” bảo vệ Đảng bằng uy tín đạo đức”.

Theo các chuyên gia, “hệ miễn dịch” văn hóa hoạt động theo cơ chế tự sàng lọc. Khi trình độ dân trí và thẩm mỹ văn hóa được nâng cao, người dân sẽ tự có năng lực “đề kháng” trước các sản phẩm văn hóa phản động.

Phân tích sâu về cơ chế này dưới góc độ lý luận, Giáo sư Võ Văn Sen, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định việc coi văn hóa là hệ miễn dịch của tư tưởng là hoàn toàn chính xác. Khi phát huy được văn hóa, chúng ta sẽ đẩy lùi được những cái phi văn hóa, cái sai trái. Việc nắm bắt “mắt khâu xung yếu” là văn hóa sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ, tương tự như bài học thành công từ các “con rồng” châu Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc.

Tiến sỹ Nguyễn Việt Hùng, nguyên Trưởng khoa Xây dựng Đảng, Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh ví một quốc gia hay một chế độ chính trị như một cơ thể sống, trong đó văn hóa chính là sức mạnh nội tại quyết định sự sống còn. Trong bối cảnh hiện nay, văn hóa chính là bộ lọc giúp ta phân biệt thật - giả, đúng - sai, hoa thơm cỏ lạ hay rác độc hại. Hòa nhập mà không hòa tan thì văn hóa chính là căn cước, là dấu ấn để Việt Nam khẳng định vị thế đối tác tin cậy, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Để “bộ lọc” này vận hành hiệu quả trong kỷ nguyên số, Tiến sỹ Võ Ngọc Hoa, Phó Giám đốc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất triển khai đồng bộ trên ba phương diện: Về giáo dục, phải hình thành năng lực văn hóa và kỹ năng số để cá nhân biết tự kiểm chứng, phản biện. Về chính sách, cần kiến tạo môi trường văn hóa lành mạnh và hệ sinh thái nội dung số tích cực. Về truyền thông, phải làm cho các giá trị văn hóa Việt Nam được thể hiện bằng ngôn ngữ hiện đại, hấp dẫn để có khả năng cạnh tranh với các nội dung sai lệch.

Bài 2: Cuộc chiến trên không gian mạng